लोक गायक प्रताप चंद शर्मा होरां जो श्रद्धांजलि कने किछ जरूरी सुआल
मसहूर लोक गायक प्रताप चंद होरां चली गै। पर अपणेया गीतां च
अमर होई गै। लोकां देयां मनां च इतणे डुग्घे बैठ्यो हन भई कोई हटाई नी सकदा। सरीर
चला गया, संगीत चली रेह्णा। मतेयां लोकां
जो तिन्हां दा नां ग्रां पता है। कई खुसकिस्मत तिन्हां नै मिल्यो भी होणे, सौगी भी रेह्यो होणे। पर म्हातड़ां
साह्ई मतेयां जो दरसणां दा मौका भी नीं मिल्या होणां है। साछात सुणने दा भी नीं। पर
'झुलदे चीलां दे डाळू' गीत अंतर्आत्मा च गूंजदा
रैंह्दा। छोटे हुंदेयां हमीरपुरे दिया झनयारिया कनै असां दे ग्रांएं दरवैलिया
चीलां दे बण थे। तिन्हां च सां सां हौआ बगदी थी। लगदा हा भई एह् गीत इन्हां बणां
ताईं लखोया है। मैं समझदा हा भई एह गीत कुनी लिखेया नीं है। लोकां अप्पी ई बणाई
लेह्या। कनै बणाह्या भी खबरै कदूं? जदूं बण बणे होणे, तदूं ई एह गीत भी बणी या होणा। पैह्लके जमानें लोकगायकां नै हुंदा भी एही था।
गीत धारां धारां गूंजदा रैंह्दा कनै गायक औल्हैं होई जांदा। लोकगीत सदियां सदियां
लोक कंठां च ई जींदा रैंह्दा।
रेडियो आया ता गीत हौआ चीं ऐं घरैं घरैं पूजी गै। कैसटां
सीडियां आइयां ता गीत बजारां च बिकणा पूजी गै। गीत बजारां दी वस्तु होई गै। तिन्हां
पर बजारां दे नफे-नुकसानां दे बाड़ लगी गै। जिन्हां बजार साधी लै, सैह् फायदे च रैह, जिन्हां ते बजार नीं सधोए, सैह हत्थां मळदे रही गै। मतेयां
कलाकारां दे बसे च भी नीं हुंदा बजारां जो बसे च करना। सैह अपणिया कला कनै
कलाकारिया च ई गुआची रैंह्दे। न, नां दी फिकर न नामे दी चिंता। प्रताप चंद होरां मेरा ख्याल इसी किस्मा दे
कलाकार थे। तिन्हां दिया कलाकारिया दा इक होर पख भी है। तिन्हां गीत अप्पू ई
लिख्यो, अप्पू ई तर्जां बणाइयां। मेरा ख्याल
तिन्हां अपणेयां गीतां दी कताब भी छापी थी। सैह अपणिया ई दुनिया च मस्त रैह्।
सोचणे आळी गल है भई हिमाचले ते कोई भूपेन हजारिका कैंह् नीं निकळदा।
प्रताप चंद होरां दे बारे च सोचदिया बारिया होर भी कई सुआल
खड़ोई जांदे। असां इन्हां सुआलां ते बची नीं सकदे।
पैह्ला सुआल एह है भई राज्य सरकार कनै केंद्र सरकार
कलाकारां दा ख्याल कैंइ नीं रखदियां। इन्हां दे विभाग भी कई, अकादमियां भी कई, मंत्रालय भी कई। तिन्हां दियां
स्कीमां भी कई। जेह्ड़ा सरकारां दियां फाइलां ते पार पाई लैंदा, जेह्ड़ा सरकारां गैं ठूठा लई नै
खड़ोई जांदा, फेरियां पांदा या सरकारां दे
मुने:जामां पर डोरे पांदा या अफसरां, मंत्रियां, मीडिया नै पीं:गां पाई नै सरकारा
दिया नजरी च जाई बैंह्दा, सैह् गफ्फे खाई लैंदा। जेह्ड़ा अपणे कम्मे नै कम्म रखदा होऐ, सरमालू होऐ, असूलां दा पक्का होऐ, तिह्दे पासैं अफसरां, सरकारां दी कोई जिम्मवारी नीं? ऐसा सिस्टम बणना चाहिदा जिसते
सभनी सच्चेयां कलाकारां जो लाणे-खाणे दी फिकर न करना पौऐ।
बजार भी अपणिया जिम्मवारिया ते नह्स्सी नीं सकदे। जे
कलाकारे दिया कला बेची नै बपारियां दे घर भरोई सकदे ता कलाकारां जो भी तिन्हां दा
बाजव हिस्सा मिलणा चाहिदा। पर हटियां बजारां कनै मंडियां दा न्याय, दया, मेहरबानिया नै रिस्ता घट ई
हुंदा। हुण वैहे कैसटां सीडियां दा जमाना बीती गया। सोशल मीडिया दा राज है।
कलाकारां जो तिह्दा हसाब कताब सिखणा चाहिदा।
रेडियो, अखबारां, टीवी चैनलां जो भी जिम्मेवारी
लैणे दी जरूरत है। 'कौन बनेगा
करोड़पति' प्रोग्रामे दी मिसाल असां दे साम्हणे
है। एह लोक समाज सेवा दे कम्मैं लगेयो लोकां जो बड्डी रकम जताई दिंदे। केंद्र
सरकारें सीएसआर (कारपोरेट समाजिक जिम्मेवारी) भी सुरू कराया। इस च सरकारी
कंपनियां अपणे मुनाफे दा कुछ हिस्सा धर्मे कर्मे दे कम्मे पर खर्च करदियां। जे
सैह हजारां करोड़ सरदार पटेले दी मूर्ति बणाणे दे वास्ते दयी सकदियां तां
कलाकारां ताईं कैं: नीं खर्च करी सकदियां। पुराणे जमाने च राजे महाराजे कलाकारां
पाळदे थे। हुण सरकारां कनै बजारां दी जिम्मेवारी है।
इन्हां दे सौगी जिस समाजे च कलाकार पैदा हुंदा, कनै जिह्दिया सेवा च जिंदगी भर
खटोंदा, तिस समाजे दी जिम्मेवारी भी घट
नीं है। सिर्फ सुणणे दिखणे दा ई मजा नीं लैणा, कलाकारां कनैं कलाकृतियां नै प्यार
करना, तिन्हां दी इज्जत करना, तिन्हां दी सम्हाळ करना समाजे दी
ही जिम्मेवारी है। स्हाड़े लोक बड़े धर्मी कर्मी हन। मंदरां, बाबेयां दे घरां भरदे रैंह्दे।
भंडारेयां लाई लाई रज्जेयां जो ठुकांदे रैंह्दे। इन्हां कम्मां दा क्या फायदा।
असां जो नासुकरा समाज नीं चाहिदा, दिलदार समाज चाहिदा। जिन्हां कलाकारां दी माली हालत ठीक न होऐ, तिन्हां जो स्हारा देणा ज्यादा
जूरूरी है।
प्रताप चंद होरां दिया मुफलिसिया ते इक होर गल भी सुझदी भई
कलाकारे जो अपणा ख्याल अप्पू ही रखणा पौणा है। असां दुनिया देह-देही बणाई लइयो
जिसा च जादातर लोक अपणे बारे च ही सोचदे। जीणा दिन-दिन करड़ा होआ दा। दूए दा हक
नीं खोह्णा पर अपणा छडणा भी नीं। अंदरैं कूळे रैह्णा, बाह्रैं करड़े होणा।
अनूप सेठी



.jpg)