पहाड़ी भाषा दी नौई चेतना .

Sunday, December 7, 2014

बोतला दा सतान भाग दो

रॉबर्ट लुई स्टीवनसन (Robert Louis Stevenson) 13 नवम्‍बर 1860 - 3 दिसम्‍बर 1894 दी क्हाणी “ द' बॉट्ल इम्प ”(The Bottle Imp'') दा   हिमाचली प्हाड़ी अनुवाद


लेखके दा घर 
पेश है इसा लम्‍मीया क्‍हाणीया दा अगला भाग 

- द्विजेन्द्र द्विज

झाज्जे च इक होर मलाह भी था । तिद्दा नाँ लोपाका था । लोपाकैं कीवे दे चेह्रे दी हरैन्नी जाच्ची लई । “गल्ल क्या है ?” तिस पुच्छेया,“तू खड़ोई नैं ईह्याँ  कैस दिक्खा दा जीह्याँ तिज्जो पता इ नीं जे तेरे सँदूक्के च है क्या?”

सै किह्ल्ले थे कनैं लोपाके ते बचन लई नै जे सैह कुसी जो किछ नी द’सगा, कीवैं तिसिओ सभ किछ दसित्ता ।


“ एह ता बड़ा अजीब मामला ऐ , ” मलाह्यें गलाया ।” “मिन्जो डर लग्गा दा , इसा बोतला ता मिन्जो मुस्कला च पाई देणाँ । अपण इक गल ता साफ ऐ ।  तिज्जो पक्का  पता ता है  इ ऐ जे मुसीब्त पौणे इ बाळी है , ताँ तैं जे किछ भी इस सतान्ने ते लैणाँ ऐ, सैह लई लैह । सोच्ची लैह तिज्जो क्या चाह्यी दा ऐ कनै  हुकम कर । तेरी मणसा पूरी होई जाँहंगी ता मैं अप्पुँ भी बोतला खरीद्दी लैंह्गा । कैंह जे मैं भी चाह्न्दा जे मेरा अपणाँ झाज होंयें कनैं मैं अपणे झाज्जे कनैं टापुआँ च बपार कराँ ।”

“ मैं ईह्याँ नीं सोचदा ” कीवे बोल्ल्या “ मैं ता अपणीं जनमभूमि ‘ कोना कोस्ट ’ च  इक छैळ घर कनैं बाग चाह्न्दा । मैं चाह्न्दा धुप मेरे दरुआज्जे च चमकैं, दुआरियाँ च बधिया सीह्स्से होन - सभ किछ तिस घरे साह्यीं होये जेह्ड़ा मैं अज्ज दिक्खेआ, बस चफिर्दिया ड्योढिया बाळी इक मंजल होर होंऐं , राजे दे मैह्लले साह्यीं । तिह्त्थु मैं अपणे मितराँ कनैं बेफिकरा होई नैं रैह्णाँ चाह्न्दा । ”


“ठीक ए” लोपाकैं गलाया, “असाँ इसा बोतला ‘हवाई ’  जो लई चल्दे, कनैं , जे तेरी मणसा पूरी होई जान्दी ए, मैं  भी तिज्जो ते इसा बोतला खरीद्दी नैं , अप्पुँ  तियैं झाज मंगी लैंह्गा । ”

कीवे, लोपाके, कनैं बोतला जो लई नैं झाज ‘हवाई’ जो हटी आया ।

झाज्जे ते लोंह्देयाँ इ तिन्हाँ जो इक होर मित्तर मिली पेया । मितरें गलाया,“ कीवे मिंजो बड़ा अफसोस ऐ , बड़ा ही अफसोस ऐ ।”

“मिंजो नीं पता तिज्जो अफसोस कुसा गल्ला दा ऐ ! ” कीवें  गलाया । “ तैं नीं सुणेयाँ ?” मितरैं दस्सेया ,“ सै देह्या खरा बजुर्ग माह्णु , तेरा चाच्चा नीं रेह्या कनैं तिसदा पुत्तर भी समुन्दरे च डुबी गेह्या  ।” ‘

खबरा सुणीं नैं कीवे उदास होई गेया । मती देर सै किछ नीं गलाया । होर ता होर सैह ता बोतला जो भी भुल्ली   गेया । अपण लोपाका सोच्चा दा था ।  कनैं जाह्ल्लू कीवे किछ ठीक लग्गा, लोपाकैं गलाया, “मैं सोच्चा दा था, तेरे चाच्चे बला ‘काऊ’ च जमीन भी थी ।”

“नीं अरा !”  कीवैं गलाया, “काऊ च नीं, जमीन ता ‘हुकेना’ ते रतिकि दक्षिण बक्खैं प्हाड़े कनैं लगदी  है ।”

“कनैं एह जमीन तेरी होई जाणीं ?”  लोपाकैं पुच्छेया । “होई ता जाणीं।” उदास कीवैं जुआब दिता।
“ उदास मत होंयें,” लोपाकैं गलाया । “मिंजो लगा दा,  इसा बोतला इ ता तेरे सुत्तेओ भाग जगाइ त्ते । तिज्जो बला  हुण जमीन ता है , जिसा च तू घर  बणाई सकदा ।”
“ जे एह कम्म बोतला दा है ,” कीवे क्ळाया, “ ता अपणे चाच्चे कनैं तिद्दे पुतरे जो मरुआई देणाँ ता बुरा कम्म ऐ । अपण एह होई भी सकदा, कैंह जे मिंजो अपणेआँ सुपनेआँ दा घर भी तिसा इ जगा पर सुझदा था ।”
“अपण तेरा मकान ता अजैं बणयाँ  इ नीं ।” लोपाका बोल्ल्या ।

“कनैं हण बणनाँ भी नीं ,” कीवें गलाया, “कैंह जे तिसा जमीन्ना पर कोफी कनैं केळे उगाइ नैं मेरे चाच्चे बला इतणे पैसे इ नीं होये होणें तिस मकान्नें तियैं  जिस मकान्ने मैं बणाणाँ चाह्न्दा । ”

“चल बकील्ले बला चल, मैं अजैं भी एह इ सोच्ची जा दा ,” लोपाकैं गलाया ।
बकील्ले बला आई नैं तिन्हाँ  जो पता लग्गा जे कीवे दा चाच्चा सच्चैं इ बड़ा अमीर होई गेह्या था । सैह अपणीं सारी दौल्त कीवे तियैं छड्डी गेह्या था ।


“ एह लैह घरे तियैं डाल्लर ! ” लोपाकैं गलाया । 
बकील्लैं कीवे जो घराँ बणाणे आळे दा कार्ड दित्ता, सै दोह्यो तिसजो मिलणाँ चली गै ।

“ तुसाँ जो केह्की खरा इ छैळ चाह्यी दा,” घराँ बणाणे वालैं गलाया कनैं इक्की घरे दी तस्बीर  कनैं कमरेआँ दा नक्सा कीवे जो पकड़ाइत्ता ।

कीवे नक्से दिक्खी नैं कळाई पेया,“ एह इ ता है मेरा घर ! एह इ चाह्न्दा था मैं ! एह इ ता था मेरे दमाग्गे बिच भी !”

कनैं तिन्नीं सोच्च्या , “हुण ता मैं एह घर बणुआइ इ लैंणाँ, जीह्याँ मिंजो एह घर मिल्ला दा है तीह्याँ  ठीक  ता नीं ऐं , अपण हुण ता मैं बणुआइ इ लैंणाँ , कनैं मिंजो बुरे सौग्गी-सौग्गी खरा भी ता मिल्ला दा !"

कनैं तिन्नीं तिस माह्णुएँ जो प्हाड़े कनैं घर बणाणें जो गलाइ’त्ता । जे-जे सैह्  कमरेयाँ च लुआणाँ  चाह्न्दा था सैह् भी दसी त्ता । तिन्नी पुच्छेया, “ एह सभ किछ करने दा तू लैहंगा क्या? ” तिस माह्णुएँ मते सुआल पुच्छे, पैन्नें कनैं मतियाँ रकमाँ कागजे पर तुआरिआँ कनैं फिरी जितणीं रकम कीवे जो चाच्चे ते मिल्लियो थी,दस्सी त्ती ।

“गल्ल ता साफ है जे एह् घर ता मिंजो लैणाँ इ पौणाँ, सतान्नें ते मिल्लेया होए जाँ नीं । एह सोच्ची नैं फाइदा भी कोई नीं ऐ ,हाँ, इक गल्ल पक्की ऐ- मैं होर कोई इच्छया नीं कर’गा ,मैं सिर्फ घरे इ लैंह्गा, कैंह् जे मिंजो खरे सोग्गी बुरा भी ता मिल्ला दा !”

कीवे कनैं लोपाका झाज्जे च अस्ट्रेलिया चली गै, कम्म चली रेह्या । समुन्दरे दी सैर ता खरी लग्गा दी थी अपण कीवैं अपणे साह्ये पर काब्बू इ रक्खेया, कैंह् जे सैह् होर कोई इच्छेया नीं करना चाहन्दा था, सतान्ने ते कोई होर भला नीं चाहन्दा था । ‘हवाई’ दे टापुए पर हटी नै सैह झाज्जे च बेह्यी नैं घर दिखणाँ ‘कोना’ जो चली गै ।

 प्हाड़े कनारैं सैह् घर बणी गेह्या था, सारेयाँ झाज्जाँ ते सुझ्झी सका दा था । घरे उप्पर बण था, बणें उप्पर बद्दल़ थे । हर बक्खैं बाग थे, जिन्हाँ च सारेयाँ रंगां दे फुल्ल थे, कनैं बाग्गाँ पचाँह इक्की प्हाड़े पर फळदार बूट्टे थे ।

 एह घर तिन मँजलाँ उच्चा था, हर मँजला दे बड्डे बड़े कमरे थे,चोड़ियाँ- चोड़ियाँ डयोढियाँ  थियाँ । सारे घरे च तस्बीराँ कनै घड़ियाँ कनैं धुन्नाँ बजाणे वाळे डब्बे थे । कीवे दिया समझा ते बाह्र था जे कुण दह्ई डयोढी जादा खरी, जादा बधिया ऐ । किछ डयोढियाँ पछुआड़े थियाँ जिन्हाँ  च तिसिओ बणे ते ओणे बाळी ठण्डी-मिठ्ठी होआ मिल्दी थी । किछ डयोढियाँ अँगणे च थियाँ जि’त्थु सैह् समुन्दरे  ते औनें भाळियाँ होआँ च साह लई सकदा था कनैं  खा’ड़िया ते पत्तणें पर लकड़ी , कोफी कनैं केळेयाँ लई नैं ओन्देयाँ-जान्देयाँ झाज्झाँ दिक्खी सकदा था ।

कीवैं कनैं लोपाकैं सैह् घर खरा कि दिक्खेया कनै फिरी सैह् अँगणे वाळिया इक्की डयोढिया च बेह्यी गै । “ ता खरा ,” लोपाकैं पुच्छेया,  “जीह्याँ तू चाह्न्दा था तीह्याँ  इ  ऐ न ? ”

“हाँ, कनैं मेरेयाँ सुपनेआँ ते भी जादा खरा, बधिया ।”

 “इक होर गल सोचणे बाळी  है,”  लोपाकैं जुआब दित्ता , “ होई सकदा , एह् गल जादा करि कुदरती इ होये । होई सकदा, बोतला दा इसा गल्ला नैं किछ लैणाँ- देणाँ इ नीं होंएँ । मैं बोतला भी खरीद्दी लेआँ कनैं मिंजो झाज भी नीं मिल्लैं ता मैं अपणाँ  हत्थ खाह्म-खाह  च अग्गी च कैंह पाणाँ ? मिंजो पता ऐ , मैं तिज्जो बचन दि’त्तेया, अपण तू मिंजो इक सबूत होर देह् ।” “ मैं गलाई बै’ठ्ठ्या, मैं सतान्ने ते कोई होर भला नीं मँगणा ऐं । “कीवैं गलाया, मैं पैह्ल्लैं इ बड़ा बड्डा सोद्दा करी बैठ्ठेया ।”

 “ मैं  नीं गला दा तू किछ होर मंग्गी लैह,” लोपाकैं गलाया । अपण मैं ता बस तिस सतान्ने जो इक बरी दिखणाँ चाह्न्दा, तिसते कोई भला मँगणे कनैं सरमिँदगिया दी ता कोई गल नीं ऐं । अपण मैं इक्क बरी तिसजो दिक्खी लैं’गा ता मिंजो बसुआस होई जाणाँ  । इक बरी मिंजो सतान्ने दिखणाँ देह् कनैं तिसते बा’द, एह् डाल्लर मैं हत्थैं प’कड़ेओ कनैं मैं बोतल खरीद्दी लैणी ।”

 “ मिंजो इक्की इ गल्ला दा डर ऐ,”  कीवैं जुआब दित्ता । होइ सकदा ऐ जे सतान दिखणे जो इ इत्तणाँ डरौणा होयें जे तू तिसजो दिक्खी नैं मेरी बोतल खरीदणे जो इ नाँह दई  दैं ।”
 “मैं जबान्नी दा पक्का माह्णू आँ,” लोपाकैं गलाया,“ एह लैह् डाल्लर !”
“ठीक ऐ , मैं अप्पूँ भी सतान्ने जो दिखणाँ चाह्न्दा,” “ सतान जी ! जरा कि बाह्र  ओह्न्न्यों , असाँ तुसाँ जो दिखणा  चाह्न्दे ।”

कीवैं जीह्याँ  इ गलाया, सतान्नैं बोतला बाह्र निकळी  नैं दिक्खेया कनै  चूह्ये  साह्यीं  फिरी बोतला च दड़ी गेया । कीवे कनैं लोपाका ता जणता पत्थर बणी गैह्यो थे । रात होई ग’इयो थी अपण नाँ ता तिन्हाँ  ते कुसी जो ख्याल आया , न ख्याल्ले जो गलाणे तियैं उआज इ हटी ।

लोपाकैं कीवे जो पैसे दई’त्ते कनैं बोतल लई लई ।

 “ मैं अपणियाँ जबान्नी दा पक्का माह्णु आँ । ” लोपाकैं गलाया , “ पक्की  मन्न, जे मैं जबान्नी दा पक्का नीं हुन्दा ता मैं एह् बोतल ता अपणे जुट्टे नै भी नीं छूह्णी थी । ठीक ऐ , मैं झाज मँगणाँ कनैं खीह्स्से तियैं किछ डॉल्लर ,कनैं फिरी मैं सताब्बी इ सतान्नें ते छुट्टी पाई लैणी ऐं , कैंह जे तिज्जो सच दस्साँ ता सतान्ने जो ता  इक बरी दिखणा इ बह्तेरा ऐ ।”

  “लोपाका !” कीवैं गलाया, “ तिज्जो पता ऐ  मैं तेरा दोस्त है , कनैं मैं गलाणाँ भी नीं चाह्न्दा, मिंजो पता ऐ रस्ते खराब हन्न, रात्ती दा बगत ऐ , कनैं तिज्जो न्हेरै च कबराँ  दे रस्ते चियें जाणाँ पोणाँ । अपण सतान्ने दा मुँह दिखणे दे बा’द,  हुण मैं न रोट्टी खाई सकदा , न सई सकदा,  न पूजा करी सकदा , जाहल्लू तियैं एह् बोतल मेरे घरे ते चली नीं जाह्ंगी । तिज्जो लालटैन कनैं बोतला नींणे जो टोकरी मैं दिहंग्गा । मेरे घरे ते कोई तस्बीर जाँ धुन्नाँ बजाणे बाळा  डब्बा ,जाँ होर किछ भी लई जाह् । अपण मेह्रबान्नी करी नैं ए’त्थू ते चला जाह्।”

 “कीवे !”  लोपाकैं जुआब दित्ता । मैं   ता  चली जाह्ंगा अपण परमात्मा ते एह् मंग जे तू अपणे घरे च कनैं मैं अपणे झाज्जे च, असाँ दूह्यो ठीक रैह्न ।”

लोपाकैं प्हाड़ लोह्णाँ सुरूह् करी’त्ता , कीवे अपणियाँ अगलिया डयोढिया च खड़ोई नैं सड़का पर घोड़े दियाँ टाप्पाँ सुणदा कनै लालटेन्ना दिया लोई जो दूर जांदिया जो दिखदा रेह्या । हर बेल्लैं सैह् कँबदा कनैं अपणे दोस्ते तियैं प्रार्थना करदा रेह्या ।

 अपण अगला रोज चटकील्ला था, कनै अपणे नौयें घरे च कीवे अपणेयाँ सारेयाँ डराँ जो भुल्ली गेया ।

दूरा-दूरा तिकर लोक्काँ नोंयें घरे बारे सुणेयाँ । सैह इसजो ‘का-हाले नूई’ ‘बड्डा घर’ गलान्दे थे । किछ लोक इसजो चटकील्ला घर भी गलान्दे थे, कैंह जे, कीवैं इक चीन्नी नौकर रक्ख्या था जेह्ड़ा सारा दिन सीह्स्से कनैं सून्ने जो चमकान्दा रैह्न्दा था । कीवे सारा दिन अपणेयाँ कमरेयाँ  च गान्दा रैह्न्दा था कनै समुन्दरे च झाज्जाँ दिखदा रैह्न्दा था ।

इह्याँ इ बगत बीतदा रेहया, इक दिन कीवे अपणेयाँ दोस्ता जो मिलणाँ  ‘काइलुआ’ जो गेया अपणे घोड़े पर, दूर साह्मणें दिखदा-दिखदा, ‘होनाउनाउ’ ते रतिकी गाँह् तिन्नी इक छैळ जुआनड़ी समुन्दरे ते निक्क्ळ्दी दिक्खी ।

सैह् घोड़े पर चली रेह्या, कनैं जाह्ल्लु  तिसा बाह्ल पुज्जा ता तिन्नी दिक्खेया, सैह् अपणे चिट्टे ब्लाउज्जे कनैं नीलिया स्कर्टा च बड़ी इ छैळ लग्गा दी थी । तिसा अपणेयाँ काळेयाँ बाळाँ  च चिट्टा फुल्ल ढुम्बेया था कनैं गळे चटकील्लेयाँ  फुल्लाँ दा हार देह्या  पा’या था । तिसा दियाँ हाक्खीं चमकीलियाँ कनैं दयाल्लू थियाँ  ।

 कीवैं अपणा घोड़ा रोक्क्या । “ मैं सोचदा था मैं दूर ग्रायें दे, इस लाक्के देयाँ सारेयाँ इ लोक्काँ जो जाणदा, अपण मैं तिज्जो कैंह् नीं जाणदा? ” तिन्नी सैह जुआनड़ी पुच्छी । “ मेरा नाँ ‘कोकुआ’ ऐ , मैं ‘कियानो’ दी धी ऐ । ”  जुआनड़िआ गलाया, कनैं मैं हुणें ई ‘उआहू’ ते औआ दी । तू कुण ऐ ?” 

 “ मैं तिज्जो हुणे इ दसदा”  कीवैं जुआब दित्ता कनैं सैह् अपणे घोड़े ते उतरी गेया । “ मेरे  दमाग्गे च इक ख्याल ऐ । ” सैह् गलान्दा रेह्या, कनैं जे  मैं तिज्जो दसि देयाँ , मैं कुण आँ ताँ तैं मिंजो नैं सच नीं गलाणाँ । तेरा ब्याह होई गेह्या ?”

  कोकुआ हस्सी, “ तू सुआल पुछणा चाह्न्दा?”  तिसा गलाया,  “ता दस्स तेरा अपणाँ ब्याह् होई गेह्या?”

“नीं कोकुआ, मेरा नीं होया ।”  तिन्नी जुआब दित्ता  “ नाँ ई मैं हुणें तियें इस बारे च सो’च्च्या था । अपण सच्च एह्  ऐ । मै तू ए’त्थू सड़का पर दिक्खी,  तारेआँ साह्यीं तेरियाँ हाक्खीं दिखियाँ  कनैं मेरा दिलड़ू चिड़ुए साह्यीं उटकी नैं तिज्जो बा’ल चला गेया । जे तिज्जो मेरा ख्याल नीं ऐ तां मिज्जो दसी देह् कनैं मैं अपणे घरे जो चली जान्दा । कनैं जे तिज्जो मैं पसन्द आँ  ता  दस, ता अज रात्ती मैं तिज्जो कनैं तेरे पिते दे घरैं चली पौन्दा कनैं कल मैं तिस भले माणसे नै गल करी लैंह्गा ।”

 “तिसा गलाया ता किछ नीं अपण समुन्दरे बखी दिक्खी नैं सैह् हस्सी पई ।
“कोकुआ !” कीवें गलाया, जे तू किछ नीं गला दी ता एह खरा जुआब ऐ । तां चल चलिए तेरे पिते दे दरवाज्जे पर ?”

सैह् गाँह्-गाँह् चली पई अपण गलाई किछ नीं । सैह अपणे घोड़े जो पकड़ी नैं चली रेह्या । सैह् घड़ियें गाँह् दिक्खा दी थी, घड़ियें पचाँह्, कनैं सैह् मुस्कड़ा दी भी थी ।

सैह दरुआज्जे पर पुज्जे ता कियानो अपणियाँ  ड्योढ़िया ते गलाई पेया, “ कीवे ! असाँ दे घरैं तेरा सुआगत ऐ । हुण ता कोकुआ इक बरी फिरी इस नोजुआन्ने जो दिक्खा  दी थी । तिसा भी कीवे कनैं तिसदे बड्डे घरे बारे सुह्णेयाँ था ।

तिसा संझा कीवे,कोकुआ, किनाओ कनै तिसदी जणास बड़े इ खुस थे । कुड़ी जाह्ल्ली-काह्ल्ली कीवे नैं मजाक करा दी थी,  अपणे माउ-बब्बे हाज्जर,तिस जो हस्सा दी थी ।

 भ्यागा उठ्ठी कीवें किनाओ कनैं गल-बात कित्ती । फिरी  कोकुआ तिसजो किह्लली भी मिल्ली ।

“कोकुआ !" तिन्नी गलाया, संझा तू मिंज्जो पर हसदी रेह्यी । अजैं भी तू सोच्ची लैह कनैं  मिंजो जाणे जो गलाई देह । पैह्ल्लैं मैं तिज्जो अपणे बारे च नी दसणा चाह्न्दा था । कैंह जे मिंजो बला छैळ घर है । मैं डरा दा था जे तैं घरे बारे जादा सोचणा कनैं जेह्ड़ा तिज्जो प्यार करदा तिद्दे बार घट्ट । जे तू चाह्न्दी मैं चला जाँ ता हुण इ गलाई देह ।"

"नाँ" , कोकुआ गलाई अपण हुण सै हस्सी नीं, कीवे जो हुण किछ होर चाह्यी दा भी नीं था । तिस कोकुआ मोह्यी ले’इओ थी ।

इस नोजुआन्ने दा ख्याल कोकुआ दे दमाग्गे च गीत्ताँ साह्यीं बज्जी पेया । तिसा जो तिसदी उवाज समुंदरे ते पतणें पर लैह्राँ साह्यीं सुम्मी कनै तिसा जो लग्गा जे सै तिस तियैं अपणे बुह्ड़े ,माऊ कनैं टापुए आळे घरे जो छडी देणाँ चाह दी थी ।

कीवे दा घोड़ा ता प्हाड़े दे रस्ते पर उडदा इ चला गेया । अपणे बड्डे घरे तिकर सैह सारे रस्ते च गीत्ताँ इ गांदा गेया । घरैं पूज्जी नैं  सैह खांदे टैम्में भी  कनैं ड्योढ़िया च सैर करदे टैम्मे भी गीत्ताँ इ गांदा रेह्या ।

No comments:

Post a Comment